рд╕рдкрддрд╛рдордд рдирд╛рдВрдо рд╕реБ рдЖрдж рд╕рдХрддреНрддреАрдп, рддрд╛рддрди рдорд╛рдд рди рдЬрд╛рдд рддрдпрд╛

рд╡рд┐рдЦреНрдпрд╛рдд рдЪрд░рд┐рддреНрдд рдмрд╣реБрддреНрдд рдмрдгрд╛рд╡рдд, рдЬреЛ рдЕрдВрдгреБ рдЖрд╡рдд рд╣рд╛рде рдЬрдпрд╛

рднрд╡рдирд╛рде рдЙрдкрд╛рд╡рдд рддреАрди рд╡рд┐рднреВрддрд┐рдпреЛрдВ, рдЦреЗрд▓ рджреЗрдЦрд╛рд╡рдд рдЦреНрдпрд╛ рдЕрдЦреНрдпрд╛

рд░рдорддреА рдШрдЯ рдкрд╛рд▓рдЯ рдЖрдж рдЬреБрдЧрд╛рдВ, рд░рдВрдЧ рд░реВрдк рдирдореЛ рдЧрд┐рд░рдорд╛реЬ рд░рдпрд╛рее

рдерд╛рдкрдВрдЧ рдЬреБрджрд╛ рдЕрдВрдЧ рдЬрдЧреНрдЧ рд╕рдерд╛рдкрди, рдкрд╛рд▓рдг рдкрдВрдЪ рдХрд┐рдпрд╛ рдкреНрд░рдордгреВ

рджреБрдгрд┐рдпрдВрдЧ рдЪрдВрджрд╛ рдЭрд┐рдЧреНрдЧрдорд┐рдЧ рдЙрдбреНрдбрдЧрдг, рдмрд╛рд▓рд╛рдп рд░реВрдк рдирдореЛ рд╡рд┐рд╖реНрдгреВ

рдореБрдВрдгрд┐рдпрд╛ рд▓рдЧ рдердЧреНрдЧ рдЕрдердЧреНрдЧ рдорд░рд╛рд│, рд╕рдВрднрд╛рд▓рдЧ рд▓рд┐рдЪреНрдЫрдореАрдирд╛рде рд╕рдпрд╛

рд░рдорддреА рдШрдЯ рдкрд╛рд▓рдЯ рдЖрдж рдЬреБрдЧрд╛рдВ, рд░рдВрдЧ рд░реВрдк рдирдореЛ рдЧрд┐рд░рдорд╛реЬ рд░рдпрд╛рее

рд╡реЗрджрдВрдЧ рднрдгрдВрдж рдорд╛рд░реЗ рдордзреБрдХреЗрдЯрдн рд╕реЗрд╕ рдирд┐рдХрдВрдж рдореБрдХреБрдВрдж рд╕рдереЗрдВ

рдлреЛрд░рд╣рдВрдж рдЧрд┐рд░рдВрдж рдордгрдВрдж рдлрдгрдВрдзрд░, рдордВрджреНрд░ рд╕рдореБрдВрджреНрд░ рдЬрд▓рдВрджрд░ рдордереЗрдВ

рд▓рдЫ рдореЛрд░рдВрдж рдХреЛрд░рдВрдж рд╕реЛрдЬ рд▓рд┐рдпрд╛, рдореБрдХреНрдЦ рдЕрдВрдж рд╕рдВрдЦрд╛рд╕реБрд░ рд╣реЛреЬ рдердпрд╛

рд░рдорддреА рдШрдЯ рдкрд╛рд▓рдЯ рдЖрдж рдЬреБрдЧрд╛рдВ, рд░рдВрдЧ рд░реВрдк рдирдореЛ рдЧрд┐рд░рдорд╛реЬ рд░рдпрд╛рее

рд╡рд╛рд░рд╛рд╣ рдЕрд╡рддрд╛рд░ рдмрдзрд╛рд░ рд╡рджрдирдВ, рдордВрдб рд╕рдВрд╕рд╛рд░ рд╕рд╛рдзрд╛рд░ рдорд╣реА

рдЕрдзрдирд╛рд░ рдЖрдХрд╛рд░ рдирд░рд╛рдВрдЕрдзрдореА, рдирд░рд╕реА рддрди рдзрд╛рд░рдУрдЬрд╛рд░ рдирд╣реАрдВ

рд╣рд░рд┐ рдирдХреНрдЦ рдмрдзрд╛рд░ рдорд╛рд░рдпреМ рд╣рд┐рд░рдгрд╛рдХреБрд╕, рдЙрддреНрде рдЙрдмрд╛рд░ рд╕реБрд░рд╛рдВ рдЕрдорд┐рдпрд╛

рд░рдорддреА рдШрдЯ рдкрд╛рд▓рдЯ рдЖрдж рдЬреБрдЧрд╛рдВ, рд░рдВрдЧ рд░реВрдк рдирдореЛ рдЧрд┐рд░рдорд╛реЬ рд░рдпрд╛рее

рдмреНрд░рдореНрд╣рд╛рдВрдг рд░реВрджреНрд░рд╛рдВрдг рд╕реБрдерд╛рдВрди рд╡рд┐рд░рд╛рдЬрдг, рд╡рд┐рд╕реНрд╕рдиреБ рдЖрдВрдг рдШрд░рд╛рдВрдг рдмрд╕реА

рдЬрдЧ рдЪрдХреНрдЦ рдЬреЬрд╛рдВрдг рдЬреАрддреЗ рдЬрдорд░рд╛рдВрдг, рдЬреБреЬрд╛рдВрдг рдЬреБрдзрд╛рдВ рджреНрд╡рд┐рдЬрд░рд╛рдо рдЬрд┐рд╕реА

рдорд╣реА рдорд╛рдВрдпрдг рд╡рд╛рдВрдордг рдбрд╛рдВрдг рдорд▓рдлреНрдлрдд, рдЬрд╛рдВрдг рдЖрдкрд╛рдВрдг рдЬрдпрд╛ рд╡рд┐рдЬрдпрд╛

рд░рдорддреА рдШрдЯ рдкрд╛рд▓рдЯ рдЖрдж рдЬреБрдЧрд╛рдВ, рд░рдВрдЧ рд░реВрдк рдирдореЛ рдЧрд┐рд░рдорд╛реЬ рд░рдпрд╛рее

рд╕реБрдВрдн рдирд┐рд╕реБрдВрдн рд╕реВрдВ рдкрд╛рдЦрддреА рд╕рдВрдЧ рд╣рд┐, рдЬреАрдд рдЬрдордВрдЧ рдЬреБрдзрд╛рдВ рдЬреБреЬреАрдпрд╛

рдЪрдгреНрдб рдореБрдгреНрдб рджрд╣реАрдд рд╕рдВрд╣рд╛рд░рддреА рдЪрд╛рдВрдореБрдгреНрдб, рд╕реБрдХреНрд░ рдЕреЬреА рддреВрдВрд╣ рд╕рдВрдХреЬреАрдпрд╛

рдзреБрдореНрд░рд▓реЛрдЪрди рд░рдЧреНрдЧрдд рдмреАрдЪ рд╡рд┐рдзреБрдВрд╕рд┐рдпрд╛, рд░рд╛рдХрд╕ рдХреЗрддрд╛рд╣реА рд░реЛрд│рд╡рд┐рдпрд╛

рд░рдорддреА рдШрдЯ рдкрд╛рд▓рдЯ рдЖрдж рдЬреБрдЧрд╛рдВ, рд░рдВрдЧ рд░реВрдк рдирдореЛ рдЧрд┐рд░рдорд╛реЬ рд░рдпрд╛рее

рддрд╛рд░рд╛рд╕реБрд░ рддреНрд░рд┐рдкреБрд░ рдорд╛рд░ рдореИрдВрдХрд╛рд╕реБрд░, рд╕рдВрдзрд░ рдХрдВрдзрд░ рд╕реЗрд▓ рд╕рд┐рд▓рдВ

рдХрд░рдорд╛рдВ рдЧреНрд░рд╣реЗ рдЦрдВрдЬрд░ рдХрд╛рд│ рдЬрдордВрдХрд░, рдкрд╛рдВрдг рдЖрд╕рд╛рдкреБрд░ рдШрд╛рд╡ рдкреНрд░рд▓рдВ

рд╕рдм рдордВрдб рдЕрдЦреЗрд╡рд░ рдЪрдиреНрджреНрд░ рд╕рдЦреЗрд╡рд░, рд╣рд╛рдердорд╛ рдЬреЗрд╡рд░ рджрдИрдд рд╣рдпрд╛

рд░рдорддреА рдШрдЯ рдкрд╛рд▓рдЯ рдЖрдж рдЬреБрдЧрд╛рдВ, рд░рдВрдЧ рд░реВрдк рдирдореЛ рдЧрд┐рд░рдорд╛реЬ рд░рдпрд╛рее

рдорд┐рд▓ рд░рд╛рдо рдорд╣рд╛рдмрд│ рд▓рдВрдХ рдкрд░рдЬреНрдЬрд│, рджрд╣реВрдВ рд╕реИрдирд╛ рдЪрд│ рдЖрд╕рджрд│рд╛рдВ

рдорд┐рд▓ рдЧрдпрд╛ рдХреБрд│ рд╕рдмреНрдмрд│ рднреБрдЬреНрдЬ рд╣рд┐рд▓реЛ рдорд┐рд▓, рдЦрдЧреНрдЧ рдЭрд┐рд▓реЛрдорд┐рд▓ рд╕реАрд╕ рдЦрд│рд╛рдВ

рдирд┐рдо рдиреЗрдХрд╕ рдирдВрджрд▓ рдХреНрд░рдЧ рдкрдЧрд╛рдВ рдиреНрд░рд┐рд│, рдкреНрд░рдЧрд│ рд╣рд╛рдерд│ рджреИрдд рдкрдпрд╛

рд░рдорддреА рдШрдЯ рдкрд╛рд▓рдЯ рдЖрдж рдЬреБрдЧрд╛рдВ, рд░рдВрдЧ рд░реВрдк рдирдореЛ рдЧрд┐рд░рдорд╛реЬ рд░рдпрд╛рее

рдЬрд│ рдмрдореНрдм рдЬрд┐рдереЗ рдерд│ рдмрдВрд╕реЛрдп рдЬреЛрдЧрдг рддреВрдВ, рдкрд│ рдмрдВрдм рднреНрд░рдВрдЦрдВрдд рдкрд│рд╛

рд╕рд┐рд╡ рдмрдореНрдм рд╕реБрдгреЗ рдорд╛рд╣рд╛рднрд╛рд░рде рдХреЛрд╕рдВрдн, рдХреМрд░рд╡ рдмрдореНрдм рдЕрдирдВрдд рдХрд│рд╛

рдмрдЬреНрд░ рдмрдореНрдм рдмреНрд░рд┐рд│рдореНрдм рдмрдгрд╛рд╡рдд, рдереЗ рдирд░ рднреНрд░рд╛рдд рдХреЗ рд╕рд╛рде рдердпрд╛

рд░рдорддреА рдШрдЯ рдкрд╛рд▓рдЯ рдЖрдж рдЬреБрдЧрд╛рдВ, рд░рдВрдЧ рд░реВрдк рдирдореЛ рдЧрд┐рд░рдорд╛реЬ рд░рдпрд╛рее

рднрд╛рдЦрдд рд╕реАрдЦрдд рдЧреБрдгрдВрдд рднрдгрдВрдд, рдореЛрд╣рд░рддреНрддреА рд╡рд┐рдЦрдВрдд рд░рдЦрдВ

рд╕рд╣рд╛рдп рд╕реБрднрдЯреНрдЯ рд╕рдорд╛рдзреАрдп рд╕реВрд░рдд, рд╡реНрд░рдЦ рдХреБрдорддреНрддреА рдХреБрдЦрддреНрд░реА рднрдЦрдВ

рдЬрд╛рдВрдгрдд рдЬрдЧрдд рдЬрд░рд╛ рд╕рд┐рдВрдзреБ рдЬреАрддреЗ, рдХреГрд╖реНрдг рдкрд╛рд░рд╛рдХреНрд░рдо рдЕрдВрдд рдХрд┐рдпрд╛

рд░рдорддреА рдШрдЯ рдкрд╛рд▓рдЯ рдЖрдж рдЬреБрдЧрд╛рдВ, рд░рдВрдЧ рд░реВрдк рдирдореЛ рдЧрд┐рд░рдорд╛реЬ рд░рдпрд╛рее

рдмреНрд░рдореНрд╣рд╛рдВрдб рдмреНрд░рд╣реИрдордз рдЖрд╡рдд рдмрдореНрдмреАрдп, рдЬрд╛рд╡рдд рдмрдореНрдмреАрдп рдЬреЛрдд рдЬреБрд░реА

рдордХрд░рдВрдж рд╕реЛ рдмрдореНрдмреАрдп рдмрдореНрдм рдордпрдВрджреАрдп, рдзреНрдпрд╛рд╡рдд рдмрдореНрдмреАрдп рдзреНрдпрд╛рди рдзреБрд░реА

рдмрд╣реБрддреАрд░рде рдмрдореНрдм рдЕрдорд░рддреНрдд рд╕реЛ рдмрдореНрдмреАрдп, рдЪрд░рд╛рдзрд░ рдмрдореНрдм рдЪрд░рд┐рддреНрдд рдЪрдпрд╛

рд░рдорддреА рдШрдЯ рдкрд╛рд▓рдЯ рдЖрдж рдЬреБрдЧрд╛рдВ, рд░рдВрдЧ рд░реВрдк рдирдореЛ рдЧрд┐рд░рдорд╛реЬ рд░рдпрд╛рее

рдЧреБрд░рд╛рдВ рдкрд╛рд╕ рд╕рдиреНрдпрд╛рд╕ рдЙрджрдпрд╛рд╕ рджреЗрд░реА рдЧрдд, рддреВрдВ рдЕрд╣реАрд╡рд╛рд╕ рдирд┐рд╡рд╛рд╕ рддреВрдВ рд╣реА

рдкреБрд╕реНрддрдХреНрдХ рдкреНрд░рдХрд╛рд╕ рдкреНрд░рд╡реЗрд╕ рдорд╣реА рдкрд░, рд╕рд╛рд╕ рдЙрд╕рд╛рд╕ рд╡рд╣реА рд╕рдмрд╣реА

рдЪрдкрд│рд╛рд╕ рд╡рд┐рд▓рд╛рд╕ рдЖрдХрд╛рд╕ рдзреБрд░реЗ рдЪрд┐рддреНрд░, рдорд╛рдВрд╣реА рд╣реБрд▓рд╛рд╕ рддреВ рдЬреЛрдЧрдордпрд╛

рд░рдорддреА рдШрдЯ рдкрд╛рд▓рдЯ рдЖрдж рдЬреБрдЧрд╛рдВ, рд░рдВрдЧ рд░реВрдк рдирдореЛ рдЧрд┐рд░рдорд╛реЬ рд░рдпрд╛рее

рд╣реЗрдордВрдЧ рдзреБрдордВрдЧ рдЕрд▓рдВрдЧ рд╕рдереЗ рд╣реЛрдп, рд░рдВрдЧ рд╕реБрд░рдВрдЧ рд╕рд░рдЧреНрдЧ рд╡рд╕реА

рд╕рд░рдмрдВрдЧ рдХреЗ рд╕рдВрдЧ рддреВрдВ рд╡рд╛рд╕ рд╕рджрд╛рдордд, рд╡рд╛рдж рд╡рд┐реЬреИрдп рдЙрд░рдЧреНрдЧ рдмрд╕реА

рдЬреБрдЧ рдЬреБрдЧреНрдЧ рдЕрднрдВрдЧ рд╕реМрд╡рдВрдЧ рдЬреБрдЧрд╛рдВ, рд▓рдВрдЧ рднрдВрдЬ рдУрд▓рдВрдЧ рдХреЛрд▓рдВрдЧ рд▓рдпрд╛

рд░рдорддреА рдШрдЯ рдкрд╛рд▓рдЯ рдЖрдж рдЬреБрдЧрд╛рдВ, рд░рдВрдЧ рд░реВрдк рдирдореЛ рдЧрд┐рд░рдорд╛реЬ рд░рдпрд╛рее

рдУрдкрддреНрдд рдЦрдкрддреНрдд рдЙрдХрддреНрдд рдЙрдЪрд╛рд░рдд, рдорддреНрдд рдХреБрдорддреНрдд рд╡рд┐рдЪрд╛рд░ рдордпрд╛

рдирд░ рддрдВрддреНрд░ рдиреЗрддреНрд░рд╛рдВ рдирд┐рддреНрдд рдирд┐рд╣рд╛рд░рдд, рддрдВрддреНрд░ рддреВрдВ рдордВрддреНрд░ рддреВрдВ рдЬрдВрддреНрд░ рддрдпрд╛

рддрди рддрдВрддреНрд░ рд╕реБрддрдВрддреНрд░ рд╡рд┐рдЪрд╛рд░ рддрдгреЛрддрдп, рднрд╛рдЦрдд рд╕рдВрдд рднрдпрд╛ рдЕрднрдпрд╛

рд░рдорддреА рдШрдЯ рдкрд╛рд▓рдЯ рдЖрдж рдЬреБрдЧрд╛рдВ, рд░рдВрдЧ рд░реВрдк рдирдореЛ рдЧрд┐рд░рдорд╛реЬ рд░рдпрд╛рее

рдзрд░ рдЕрдореНрдмрд░ рдЕрдзреНрдзрд░ рдкрдзреНрдзрд░ рдзрд░рд┐, рдЬреЗрде рдирджреА рдЭрд░рдгрд╛рдВ рдЭрд░рд┐рдпрд╛рдВ

рдерд╛рд░рд╛ рдХреЗрд╣ рдЧрд┐рд░рд╛рдВ рдШрд░ рдордВрджреНрд░рд╕реНрдерд╛, рд╡рд░рддреЗрде рддрдЦрддрд╛рдВрд╣ рдХреЗрддрд░реАрдпрд╛рдВ

рднреНрд░рдЦ рд▓реЗрдд рднреИрдВрд╕рд╛рд╡рд░ рднреЛрдЧ рдкрддрд░ рднрд░, рддрдВрдд рдирд┐рд░рдВрддрдВрд░ рднрд╛рд░рддрдпрд╛

рд░рдорддреА рдШрдЯ рдкрд╛рд▓рдЯ рдЖрдж рдЬреБрдЧрд╛рдВ, рд░рдВрдЧ рд░реВрдк рдирдореЛ рдЧрд┐рд░рдорд╛реЬ рд░рдпрд╛рее

рдХреНрд░рдо рдзреНрд░рдореНрдо рд╕реБрдзреНрд░рдореНрдо рдмреБрдзрд╛ рдирд┐рдХрд▓рдВрдХреАрдп, рддреЗрдЬ рдордВрдгреА рд╣рд┐рдВрдЧрд│рд╛рдЬ рддреНрд░рд╕рдВрдЧ

рд╕рд╛рддрд╛рджреАрдк рдордгреА рдирд╡рдЦрдВрдб рд╕реЛрднрд╛ рд╕реБрдз, рджреЗрд╡ рдордгреА рд╕рдн рдЪрд┐рддреНрд░ рджреНрд░рд╕рдВрдЧ

рдкреНрд░рдЧрдЯреНрдЯ рдордгреА рдорд╛рдВрдордЯ рд╕реБрдкреБрддреНрд░реАрдп, рдиреЗрдордд рдКрднрдЯ рдирд╛рдо рдирдпрд╛

рд░рдорддреА рдШрдЯ рдкрд╛рд▓рдЯ рдЖрдж рдЬреБрдЧрд╛рдВ, рд░рдВрдЧ рд░реВрдк рдирдореЛ рдЧрд┐рд░рдорд╛реЬ рд░рдпрд╛рее

рд╕реНрд░реЛрдд
  • рдкреЛрдереА : राजस्थानी शक्ति काव्य ,
  • рд╕рд┐рд░рдЬрдХ : मेहा बीठू ,
  • рд╕рдВрдкрд╛рджрдХ : डॉ. भंवरसिंह सामौर ,
  • рдкреНрд░рдХрд╛рд╢рдХ : साहित्य अकादमी, नई दिल्ली ,
  • рд╕рдВрд╕реНрдХрд░рдг : द्वितीय
рдЬреБреЬреНрдпреЛреЬрд╛ рд╡рд┐рд╕реИ